نازبو
خاک و کودیاری

کود حیوانی و انواع آن

25 شهریور 1396
11
کود حیوانی یا دامی نوعی از کود است که از فضولات حیوانات و مجموعه ای از مواد بستری، ادرار و مدفوع آنها نظیر گوسفند، اسب، گاو ،مرغ و سایر پرندگان بدست می آید. کود حیوانی در زراعت جهت اصلاح بافت و ساختار خاک و همچنین تغذیه گیاهان به کار میرود. درصد مواد غذایی کود دامی و کیفیت فیزیکی آن به عواملی مثل نوع حیوان، کیفیت مواد بستری، میزان پوسیدگی کود، تغذیه دام ، میزان سدیم و مقدار بذر علفهای هرز، اسپور بیماریها، لارو و تخم حشرات، شن و خاک دارد.
ردیف کود حیوانی
1 اسبی
2 گاوی
3 گوسفندی
4 مرغی
 کود حیوانی دارای مقادیر مختلفی از ازت میباشد که بسته به نوع منشاء آن فرق میکند،به طور کلی هرچه جثه حیوانی که کود از آن به دست میاید کوچکتر باشد، کود حیوانی قویتر است،مثلا کود گوسفندی از کود گاوی قویتر بوده و کود مرغی از کود گوسفندی. درصد ازت کود گاوی بیشتر از کود گوسفندی و کود مرغی است. ولی درصد فسفر و پتاسیم کود مرغی از کود گاوی و کود گوسفندی بیشتر است. • کود حیوانی برخلاف کودهای شیمیائی اثرات یک جانبه نبوده بلکه از یک طرف کمک بر تامین مواد غذایی را نموده و از طرف دیگر خصوصیات فیزیکی خاک را نیز اصلاح مینماید . درصد مواد غذایی کودها به تغذیه دام بستگی دارد. مثلاً چنانچه جیره غذایی دام از نظر یک عنصر ضعیف باشد، کود حاصله نیز به طریق اولی از نظر آن عنصر ضعیف خواهد بود و یا مثلاً هر چه درصد فیبر جیره غذائی بیشتر باشد درصد فیبر مدفوع نیز زیادتر خواهد بود. • فراوانی ترکیبات آلی ازت دار ساده در کود دامی تازه بسیار مساله ساز است. تجزیه سریع این مواد سبب آزاد شدن آمونیاک و تجمع آن در مجاورت ریشه ها گشته و موجب مسمومیت گیاه می گردد. پوسیدگی اولیه کود این مشکل را مرتفع می سازد بهمین جهت هیچ گاه نباید کود دامی تازه را به محصول کاشته شده داد. از میان کود های حیوانی هر کدام کاربرد خاص خود را دارد،اما از همه پرکاربردتر در زراعت گلخانه ای،کود گاوی و کود گوسفندی میباشد. کود حیوانی بیشتر در کشت خاکی جهت آماده نمودن زمین به همراه خاکبرگ و ماسه به کار میرود. کود مورد استفاده میبایست کاملا پوسیده بوده و عاری از آفات و بذور علف های هرز باشد.البته معمولا به علت تغذیه دامها از علف های هرز،طبیعتا بذور این گیاهان در فضولات حیوانات دیده میشود.اما در صورت پوسیده بودن کودها و سرند نمودن مناسب کود این مشکل برطرف میشود. • زیادی املاح در کود حیوانی نیز می تواند از طریق ایجاد پتانسیل اسمزی و یا مسمومیت مستقیم گیاه مساله ساز باشد. بنابراین وجود مقدار متعادلی از عناصر غذائی و عدم زیادی عناصری مثل سدیم در کود دامی مطلوب می باشد. کیفیت مواد بستری نیز نقش مهمی در کیفیت و حالت فیزیکی کود دامی دارد. معمولاً اصطبل گوسفند فاقد بستر است. بدین لحاظ سرعت تجزیه و پوسیدگی کود گوسفندی زیاد و دوام آن در خاک کمتر از سایر کودها می باشد. • کود گوسفندی را کود گرم گویند. در مرغداری ها بیشتر از خاک اره و در گاو داریها معمولاً از کاه بعنوان مواد بستری استفاده می کنند. سرعت تجزیه و پوسیدگی کاه بیش از خاک اره می باشد. و بالعکس دوام خاک اره در خاک بیش از کاه است. زیرا خاک اره از ترکیبات مقاومتری در مقایسه با کاه تشکیل شده است. بطورکلی، هر چه مقدار مواد نامطلوب مثل بذر علفهای هرز، شن، خاک، اسپور بیماریها و تخم و لارو حشرات در کود کمتر و تجزیه اولیه آن بیشتر باشد، ارزش کیفی کود بیشتر است. کود حیوانی را در زراعت گیاهان پر ارزشی مانند سبزیجات، سیب زمینی، ذرت ، پنبه و چغندر قند، به مقدار تقریبی 20 تا 50 تن در هکتار به خاک می دهند. کود دامی را معمولاً در زمان شروع عملیات تهیه بستر تا حداقل یک ماه قبل از کاشت بر سطح خاک می باشند و با وسایلی مانند گاو آهن، دیسک یا کولتیواتور با خاک سطحی و تا عمق حدود 15 سانتیمتری مخلوط می نمائید. • در زراعتهای کوچک و سنتی کود حیوانی را بصورت کپه هائی در مزرعه قرار می دهند و سپس آنرا با بیل بر سطح خاک پراکنده ساخته و با خاک مخلوط می کنند. در زراعتهای مکانیزه از دستگاه کودپاش حیوانی استفاده می نمایند. دستگاه کودپاشی حیوانی مانند یک تریلر است که در کف آن یک نوار نقاله قرار دارد. • نوار نقاله کود را به سمت عقب و خارج از تریلز هدایت کرده و روی یک مارپیچ گریز از مرکز می ریزد. چرخش مارپیچ کود را به اطراف پرتاب می کند. از آنجائی که هزینه خرید، حمل و نقل و پاشیدن کود حیوانی بسیار زیاد است و بخصوص در زراعتهای وسیع می تواند مشکلاتی را در برنامه ریزی و زمان بندی عملیات زراعی پیش آورد، لازم است به باقی گذرادن بقایای گیاهی بر خاک و تلاش در حفظ هوموس خاک توجه کافی مبذول گردد. • پوسیدگی کود حیوانی سبب می شود که از میزان بذر علفهای هرز و آلودگی به امراض و حشرات نیز کاسته شود. برای پوسیدگی اولیه کود دامی می توان آن را در شرایطی مشابه تهیه کمپوست قرارداد و یا کود دامی را مدتی قبل از کاشت در خاک مزرعه اختلاط داد. تجزیه کود در خاک و تبدیل آن به هوموس نیز مستلزم کفایت تهویه، حرارت و رطوبت در خاک می باشد این عوامل از طریق انجام عملیات مناسب زراعی تامین می شوند. • کود پوسیده دارای نشانه های مختلفی است،کود پوسیده بوی تند فضولات حیوانی را نمیدهد،نرم است و اگر دست را داخل آن فرو کنیم گرمای خاصی احساس میشود.رنگ کود پوسیده نیز روشن است و اصولا هرچه کود حیوانی پوسیده تر باشد رنگش روشن تر میگردد. معمولا در گلخانه خاکی از کود دامی استفاده میگردد که مقدار آن از 3 تا 5 کیلوگرم بر متر مربع متغیر است. • در استفاده از کود دامی باید دفت نمود که اولا کود را سرند نموده،ثانیا کود پوسیده استقاده نمود. زیرا کود نپوسیده نه تنها باعث تقویت خاک نمیشود،بلکه موجب کاهش نیتروژن خاک نیز میگردد،زیرا برای پوسیده شدن در خاک،بخشی از ازت خاک را نیز جذب مینماید و به این ترتیب خاک فقیرتر می گردد. برای پوساندن کود دامی بهتر است،از یک چاله برای انبار نمودن کود استفاده شود،البته میتوان کود را در روی زمین نیز دپو نمود. • کود نپوسیده دامی را در چاله ریخته و به اندازه یک چهارم آن کاه و کلش اضافه میکنیم.وجود کاه و کلش موجب تسریع فرآیند تخمیر کود میگردد،سپس به ازای هر تن کاه و کلش 100 تا 150 کیلوگرم اوره اضافه میکنیم و مخلوط حاصل را به طور یکنواخت مخلوط نموده و روی آن را با نایلون کاملا میپوشانیم،بعد از 3 تا 4 ماه کود دامی به کلی میپوسد و آماده استفاده میگردد. کود حیوانی  
انواع کود حیوانی وخصوصیات آنها:
1- کود اسبی : نسبتأ خشک است ، از ازت غنی بوده ، به سرعت تخمیر شده و حرارت زیاد تولید می کند به آن کود گرم نیز می گویند. در اراضی سرد و مرطوب مصرف کود اسبی بر سایر کودها ترجیح دارد ، این کود برای گیاهان گلدار ، صیفی ،گیاهان ریشه ای و غده ای و برای سبزیهایی که رشد سریع و عمر کوتاه دارند و همچنین برای گیاهان اسید دوست ، کود اسبی توصیه شود. قابلیت استفاده عناصر غذایی آن متوسط میباشد. اسب مقدار زیادی علف هرز می خورد و غذای خود را نرم و پودر نمی کند و در نتیجه تعدادی از بذور علف هرز سالم از دستگاه گوارش آن عبور می کنند و به همین علت کود اسبی بذر علف هرز زیادی دارد. 2- کود گاوی : میزان آب آن بیشتر از کود اسبی است ( کود تازه تولید شده در گاوداریها، دارای رطوبتی 80 درصد است) و به خاطر بستری که از کاه دارد به کندی تجزیه می شود و حرارت آن به سرعت بالا نمی رود و به نام کود سرد معروف است. گاو مقدار زیادی علف می خورد که آنها را خوب جویده و خرد می کند ، سیستم گوارش گاو کارایی بیشتری در هضم غذا دارد و در نتیجه کود گاوی بذر علف هرز کمتری دارد. آزاد سازی عناصر غذایی از کود گاوی تا میزان 50 % ممکن است بیش از 18 هفته طول بکشد. 3- کود گوسفندی : بسیار خشک است و به جهت نداشتن بستر، کود آن نسبتأ زود تجزیه شده و مورد استفاده قرار می گیرد و از نظر حرارت تولیدی نسبتأ گرم است. 4- کود مرغی (پرندگان) : از نظر مواد غذایی بسیار غنی است و مقدار مصرف آن بایستی به مقدار کم و با احتیاط صورت گیرد، بهتر است برای جلوگیری از سوختگی گیاه آن را با سایر کودها مخلوط کرد. به خاطر بستر خاک اره که دارند نسبت کربن در این کودها بالاست. اثرات و اهمیت کود حیوانی در زراعت: _ در بافت خاک موثر است. _ منبع تامین مواد غذایی برای گیاه است. _ در افزایش تولید محصول مؤثر است _ یکی از اثرات استفاده از کودهای حیوانی تامین ماده آلی خاک است، به خصوص زمانی که بقایای گیاهی به جا مانده در زمین به حدی نباشد که بتواند مقدار هوموس خاک را در حد مطلوبی نگه دارد. _ ظرفیت نگهداری آب در خاک را افزایش داده که این امر در مواقع کم آبی بسیار مهم است. _ نفوذ آب در خاک را بهبود می بخشد. _ کود حیوانی آب درون خاک را بنحوی با ذرات خاک ز تبخیر و نفوذ آن جلوگیری کرده و آماده برای جذب گیاه می سازد، این امر سبب جلوگیری از فرسایش نیز می گردد. _ عملیات زراعی را آسان نموده زمین را برای گاو رو شدن بهبود می بخشد. _ این کود در زمین های سبک سبب اتصال بهتر ذرات در خاک گشته و در زمینهای سنگین خاک را پودر و سبک سبب افزایش نفوذ پذیری و پروزیته خاک می گردد. _ به علت داشتن ماده آلی سبب بهبود هوادهی خاک می گردند. _ دی اکسید کربن، اسید آلی و مواد غذایی موجود در خاک را آماده برای جذب گیاه می نمایند. _ میزان جذب حرارت در خاکهای تیره بیشتر از خاکهای روشن بوده و به همین لحاظ کمک زیادی در گرم شدن زمین و نهایتا رشد بیشتر گیاه می گردد. _ کود حیوانی قدری خاصیت قلیایی دارد که به مرور HP خاک را افزایش می دهد. _ باعث افزایش میکرو اورگانیسمها و افزایش فعالیت بیولوژیکی خاک می گردد. کود حیوانی هوموس : علت اصلی كه از قدیم الایام از کود دامی استفاده می شده است وجود هوموس، در این كودها است. هوموس، مواد آلی است که در نتیجه فعالیت میکروارگانیسمها تجزیه و ضمن آزاد کردن بخشی از مواد غذایی خود دچار تغییر می شوند و به خاک رنگ قهوه ای یا سیاه میدهند. سرعت فعالیت این میکروارگانیسمها به رطوبت، حرارت و هوای کافی بستگی دارد. برخی از مزایای هوموس عبارتند از: _  هوموس دارای ظرفیت کاتیونی بالااست که باعث افزایش اسیدیته خاک می شود. _  هوموس ترکیبات لازم برای تشکیل و تثبیت خاکدانه ها را فراهم میکند. _ هوموس سبب افزایش قدرت جذب آب و خاصیت آبگیری خاک می شود. شاخص اصلی تشخیص میزان هوموس، عنصر كربن است. منظور از کربن همان مواد آلی تجزیه شده می باشد که یکی از منابع تامین مواد آلی کودهای دامی است.كربن یكی از عناصر مهمی است كه هر باغداری برای تامین آن باید تلاش نماید. مقدار ایده آل آن در خاك 3درصد است ولیكن معمولا خاكهای ما بسیار فقیرترند و میزان کربن آنها حدود 30 برابركمتر است. (حدود 0/1 درصد است ). كربن را در خاك می توان به شكل هوموس مشاهده كرد. تمام بقایای گیاهی مملو از كربن هستند ولیكن پروسه تبدیل كربن به هوموس توسط باكتریها و تحت شرایط خاصی انجام می شود. بنابراین كودی را می توان غنی فرض كرد كه این پروسه را بخوبی طی كرده باشد و در آن هوموس تشكیل شده باشد. یكی از شاخصهای مقدار هوموس در كود ، میزان مجموع اسید هیومیك و اسید فولیك است. حداقل قابل قبول برای مجموع این دو اسید در كودها 12درصد (براساس وزن خشك ) است. بنابراین آنچه در یك كود آلی در درجه اول اهمیت قرار دارد، میزان نیتروژن یا فسفر و امثالهم نیست بلكه میزان این اسیدها است. در درجه دوم، میزان كربن آلی آن است كه باید حداقل 25درصد (وزن خشك ) باشد. در مرتبه بعدی اهمیت ، باید عناصر میكرو و ماكرو( که درصدی در کودهای آلی موجود است و درصدی هم می تواند به آن اضافه شود) را در نظر گرفت. میزان اسید هیومیك و فولیك موجود در كودهای گاوی ، گوسفندی و مرغی در یک شرایط مطلوب به شرح زیر است :
نوع كود درصد مجموع اسيد هيوميك و فوليك براساس وزن خشك رطوبت
گاوی 20 40
گوسفندی 24 31
مرغی 28 32
ساير عناصر ماكرو و ميكرو به ترتيب اهميت شامل پتاس ، فسفر ، نيتروژن ، روي ، مس ، بر و گاهاً كلسيم و منگنز می باشد.که بایستی در کودهای آلی لحاظ گردند.
نوع کود درصدازت درصدفسفر درصدپتاسیم
گاوی 2 1.5 2
گوسفندی 2 1.5 2
مرغی 5 3 1.5
درصد تقریبی عناصر اصلی در انواع رایج کودهای دامی _ نكته بعدی كه اهمیت دارد ، درصد رطوبت كود است. معمولاً 30درصد وزن کودهای دامی را آب تشكیل می دهد. این میزان رطوبت در كودهای فرآوری شده نباید از 10درصد تجاوز كند. از طرف دیگر با توجه به اینكه معمولاً كودهای فرآوری شده باید حاوی باكتریهای مفید باشند كه انجام وظایف مشروحه فوق در خاك به عهده آنها است ، بنابراین رطوبت كود نمی تواند از این مقدار كمتر باشد. _ نكته دیگری كه در كودهای فرآوری شده باید بسیار دقت شود میزان عناصر سنگین در این كودها است. در این کودها، میزان سرب باید كمتر از ppm 50 ( قسمت در میلیون )،كادمیوم كمتر از ppm 15و كبالت كمتر از ppm 20 باشد. _ موضوع مهم دیگری كه در هنگام مقایسه ارزش کود های دامی و کودهای فرآوری شده لازم است مد نظر قرار گیرد، میزان ماندگاری هوموس در خاك است. حسب اظهار نظر متخصصین این رشته ، ماندگاری هوموسهایی كه از منابع گیاهی حاصل شده اند بیش از آنهایی است كه از منابع حیوانی هستند.شاید یكی از دلایل استقبال از كودهای فرآوری شده در مقایسه با کود های دامی، بدون آنكه استدلالات روشنی به لحاظ تفاوت ظاهری در كیفیت آنها باشد ، همین مطلب است. اگر چه لازم است در این موضوع بررسی بیشتری صورت پذیرد. به هر حال،مسلم آن است که با توجه به اینكه خاك باغهای پسته بسیار فقیرند ، میزان تغذیه با كود آلی و فرآوری شده را باید با حداقل 3 تن و حداكثر 10 تن در هكتار برنامه ریزی كرد. در این رابطه باید توجه نمود که اولاً، کود های دامی و کودهای آلی فرآوری شده بیشتر از آن که ارزش غذایی برای گیاه داشته باشند باید بعنوان اصلاح کننده ساختمان و ساختار خاک استفاده شوند تا از این طریق جذب مواد غذایی برای گیاه آسانتر شود. به همین دلیل استفاده از کودهای آلی باید بصورت یک دوره تناوب چند ساله انجام شود. ثانیا، همانطور که بیان شد استفاده از انواع کودهای دامی برای خاک بسیار مفید است، اما اگر از کود دامی تازه استفاده شود این موضوع می تواند سبب مسمومیت گیاه شود زیرا فرآیند تجزیه این کودها در خاک انجام می شود و طی این فرآیند، گازهایی تولید می شود که برای ریشه گیاه مضر می باشند. زمان مصرف کودهاي حيوانی مصرف اغلب کودها در زمان کاشت تاثير بهتري داشته است . در زمينه زمان مصرف کودهاي حيواني نيز چنين است . يعني کودهاي حيواني که کاملاً تخمير شده است بايستي همزان با کاشت و يا همزمان با مصرف کودهاي شيميائي مصرف نمود چراکه مواد مغذي داخل کودهاي حيواني نيز شسته شده به هدر ميرود. مواد مغذي در کودهاي مورد مصرف در پائيز کمتر تاثير داشته است و نتايج مصرف بهاره مفيدتر است . مصرف کودهاي حيواني در خاکهائي با بافت ریز هدر رفت مواد غذائي کمتر اتفاق ميافتد . در اين گونه مواقع مصرف کود در پائيز و يا اوايل زمستان که در منطقه بروز يخبندان نباشد اشکالي نيست . البته تثبيت مواد غذائي در اينگونه از خاکها بيشتر است . در خاکهاي سبک و شني و يا اراضي شيبدار که احتمال شستشو و فرسايش خاک مدنظر باشد زمان مصرف به زمان کاشت نزديک ميباشد. کود حیوانی   نگهداري مناسب کودهاي حيواني در يکجا براي جلوگيري از هدر رفت به هر نحوي که ممکن است کودها را يکجا دپو نموده و بشکل مناسبي براي تخمير آماده نمائيم . براي اينکار موارد زير عمده و ضروريست: 1) کودها در محل نگهداري، فشرده شوند. 2) باندازه کافي در دپو و نگهداري کودها رطوبت وجود داشته باشد. 3) نگهداري کود بايستي در حد مقدورات در فضاي سرپوشيده و يا در جريان حرکت هوا قرار داشته باشد. 4) جابجائي کودهاي دپو شده صورت نگيرد . اين چهار مورد از موارد عمده اي است که بايستي بکار گرفته شود. يکي از راههاي جلوگيري از هدررفت که در بعضي از دامداريهاي بآسانی قابل تاٌمین است مواد زير بستر حيوانات در کف بستر طويله ها است گه کاملاً با پاهاي حيوانات مخلوط و فشرده خواهند شد . در اين روش ميزان زيادي مواد مورد مصرف بستر بکار گرفته شود. نحوه مصرف کودهاي حيواني به خاک کودها را باید درمزرعه بشکل يکنواخت پخش نموده سپس با شخم زير خاک برد. در يک هکتار بميزان 10 تن کود حيواني سوخته مصرف ميگردد .انجام اين عمل توسط دستگاهي است که در کف تریلی و پشت بندها بسته شده و کود را به طوريکنواخت در مزرعه پخش مينمايد . عمق مصرف در خاک بستگي به نوع خاک و نوع کود و شرايط اقليمي دارد . بطور مثال براي خاک شني در عمق داده ميشود. ميزان مصرف کود حيواني بطور کلي جهت تعيين مقدار کود حيواني به فاکتورهايي نظير ماده الي خاک ، نوع گياه مورد کشت ، بافت خاک ، ميزان باران بايد توجه داشت . مثلاً براي خاکهائي که از لحاظ ماده الي فقير باشند بايد ميزان کود حیوانی زيادتر مصرف نمود . از طرفي خاکهائيکه داراي بافت سبک هستند نسبت به خاکهاي سنگين مصرف کود حيواني بيشتر خواهد بود و يا در مناطقي که داراي باران زيادي باشند مصرف کود زيادتر خواهد شد . نياز گياهان به کود حيواني متفاوت خواهد بود .  
ک م

1 ماه قبل

کود دامی پوسیده برای گل های آپارتمانی چقد باید مصرف بشه؟ و هرچند ماه؟

نازبو - زلفی پور

1 ماه قبل

سلام توی ترکیب خاک گلدونتون 10 درصد کود دامی پوسیده کافیه چون قوی هست سالی یکی دو بار کافیه ولی توصیه ما اینه که برای گیاهان آپارتمانی از لحاظ بهداشتی بهتره که خاک رو با ورمی کمپوست مخلوط کنید

رقیه روحی پناه

8 ماه قبل

سلام وقتتون بخیر ببخشید میخواستم بدونم اگه از کود حیوانی برای تغذیه گل وگلدون استفاده کنیم مشکلی پیش میاد؟

نازبو - یاوری

6 ماه قبل

سلام بله مشکلی نداره فقط کود دامی باشه و پوسیده

روستا

1 سال قبل

بسیار عالی آفرین

احمدی

1 سال قبل

سلام و خدا قوت.خیلی خوب توضیح دادید.

نازبو - یاوری

1 سال قبل

سلام دوست و همراه عزیز نازبو خوشحالیم که این مطلب مورد توجه شما قرار گرفته، لطفا اگر توصیه و یا پیشنهادی دارید در اختیار همراهان فروشگاه بذر گل و گیاه نازبو قرار بدید.

ناشناس

2 سال قبل

بسیار جامع بود .

نازبو - یاوری

2 سال قبل

سلام دوست و همراه عزیز نازبو خوشحالیم که این مطلب مورد توجه شما قرار گرفته، لطفا اگر توصیه و یا پیشنهادی دارید در اختیار همراهان فروشگاه بذر گل و گیاه نازبو قرار بدید.

شهریار باغچی

3 سال قبل

خوب بود

شهریار باغچی

3 سال قبل

مقاله شما درباره کود دامی عالی و کافی زبود

مطالب پیشنهادی

تغذیه گیاه و علائم کمبود (قسمت2)
02 مهر 1396
نحوه اندازه گیری ph خاک
29 شهریور 1396
استفاده از هورمون های ریشه زایی در قلمه زدن
05 بهمن 1396
چرا فقط از خاك مزرعه در ظروف گلخانه استفاده نمی شود؟
07 شهریور 1396
هوموس و آشنایی با آن
26 شهریور 1396
نحوه کود دهی بونسای
12 مهر 1396
شایعه فایده تفاله های قهوه برای خاک چقدر صحت دارد ؟
01 خرداد 1396
تفاوت کود میکرو و ماکرو
17 مهر 1396
زئولیت کودی هوشمند برای خاک
26 شهریور 1396
چند نکته برای تعویض گلدان ها
18 مهر 1396