پشن فروت فوتیدا زرد | passion fruit foetida
پشن فروت فوتیدا زرد یکی از جذابترین گونههای پیچهای استوایی است که با نام Passion Fruit Foetida یا "stinking passionflower" در منابع بینالمللی شناخته میشود. پشن فروت فوتیدا زرد با ظاهر خاص برگها و گلهای منحصربهفرد، میوههای کوچک و خوراکی، و قابلیت رشد در محیطهای مختلف جایگاهی ویژه در میان گیاهان نیمهگرمسیری کسب کرده است. اگر به دنبال یک گیاه با رشد سریع، کاربردی هم در محوطهسازی و هم در باغبانی خوراکی هستید، مطالعه این معرفی را از دست ندهید. در همین ابتدای پاراگراف دوبار عبارت پشن فروت فوتیدا زرد ذکر شد تا هم هدف سئو پوشش داده شود، هم کاربر گیج نشود! پشن فروت فوتیدا زرد گیاهی چند ساله است و در شرایط مناسب در تمامی طول سال گل و میوه دارد. پشن فروت فوتیدا زرد از گونههای پشن فروت وحشی میباشد که بیشتر به خاطر گلهای آن و تزیین کاشته میشود. همچنین میوههای کوچکی به اندازه یک گیلاس یا کوچکتر تولید میکند که مزه شیرین و مطلوبی همانند نارنگی دارد.

اگر به دنبال کاشت و خرید بذر میوه های کمیاب هستید این میوه میتواند گزینه خوبی باشد. میوه های این پشن فروت، درون بافتی تور مانند قرار دارد که با رویش گل در اطراف میوه ظاهر میشود و تا هنگام برداشت میوه بر روی آن باقی میماند. میوههای پشن فروت فوتیدا در ابتدای تشکیل به رنگ سبز میباشد و سپس به رنگ زرد تغییر رنگ میدهد. دانههای کوچک این پشن فروت در لایه ای از ماده ای سفید یا شیشه ای رنگ که همان قسمت خوراکی میوه میباشد قرار گرفته است. پشن فروت فوتیدا گیاهی رونده همانند انگور بوده و اگر قیم یا داربست برای رشد نداشته باشد بر روی زمین میخزد به همین دلیل با نام پشن فروت خاکی نیز شناخته میشود.
روش تکثیر پشن فروت فوتیدا زرد
باغبانان معمولا برای تکثیر پشن فروت فوتیدا زرد از دو روش اصلی بهره میبرند: کاشت بذر و قلمه زنی. بذرهای تازه پس از یک تا دو روز خیساندن در آب ولرم، در خاک سبک و مرطوب با دمای ۲۱ تا ۲۷ درجه جوانه میزنند؛ البته گاهی تا چند هفته صبر نیاز است. برای تسریع و موفقیت بیشتر، پوشاندن سطح خاک با پلاستیک شفاف یا قرار دادن در محیط گلخانهای بسیار موثر است. قلمههای جوان اما چوبی نشده در خاک نیمهسبک با هورمون ریشهزایی، ظرف۳ تا ۶ هفته ریشه میدهند. اگر فرصت یا فضای زیاد برای رشد سریع دارید، قلمه گزینه عملیتر است.
نحوه کاشت بذر پشن فروت فوتیدا زرد
جوانه زنی بذر پشن فروت فوتیدا زرد حدود یک ماه طول میکشد، ولی این زمان بستگی به تازگی دانه و دمای محیط دارد. دمای مناسب برای جوانه زنی گیاه رامبوسا 20 تا 25 درجه سانتیگراد می باشد. بهتر است بذرها را قبل از کاشت ۲ تا ۳ روز در آب ولرم قرار دهید تا پوسته ی خارجی آن کمی نرم و آماده شکستن شود. کاشت بذر پشن فروت فوتیدا زرد ساده بوده و بهتر است در خاکهای سبک همانند پیت ماس اشته شود، کاشت در خاکهای سنگین پیشنهاد نمیشود و ممکن است نتیجه موفقیت آمیز نباشد. تا قبل از جوانه زنی بذرها محل کاشت را با مشمای شفاف بپوشانید و چند سوراخ در آن ایجاد کنید تا رطوبت بالا بماند. در این مدت هر چند روز یکبار بستر رو بازرسی نمایید، چنانچه رطوبت آن کم شده باشد مجددا مرطوب نمایید و درب آن را کنترل نمایید. برای کاشت پشن فروت در گلدان باید سایز بزرگی را انتخاب نمود، ریشه پشن فروت نیاز به فضای زیادی دارد، کاشت در گلدان کوچک ریشه را محدود کرده و بالطبع باعث کاهش گل دهی می شود.
شرایط نگهداری پشن فروت فوتیدا زرد
دما: پشن فروت فوتیدا زرد را در نقاط گرمسیری و نیمه گرمسیری میتوان کاشت، در نقاطی که زمستان سردی دارد پشن فروت به دلیل ریشههای مقاومی که دارد دوام می آورد. البته بهتر است پشن فروت را در پای دیوار بکارید تا در زمستانها با تابش نور بر دیوار و انعکاس بر روی گیاه، آن را گرم نگه دارد. در مناطقی که دمای هوا در زمستان بین ۵- تا ۱۰ درجه میباشد این گیاه به راحتی رشد میکند و مشکلی ندارد. دمای پایین تر از ۵- درجه در زمستان باعث توقف رشد پشن فروت و ریزش برگها میشود، ولی در فصل بهار مجدد شاخه ها و برگهای جدید میدهد. دمای هوای بیش از ۴۰ درجه را دوست ندارد و برایش مشکل به وجود می آورد، پشن فروت آفتاب و نور زیاد و سایه جزئی را می پسندد.
خاک: برای کاشت بذر حتماً از خاک های آماده همانند کوکوپیت یا پیت ماس استفاده کنید، خاکهای سنگین مناسب کاشت نمیباشد و ممکن است نتیجه ای دربر نداشته باشد. بعد از رشد و بعد از اینکه ارتفاع گیاه به ۱۰ الی ۲۰ سانتی متر رسید، اقدام به جابه جایی آن به محل اصلی کاشت کنید، پشن فروت در بسیاری از خاکها رشد میکند ولی خاک لومی شنی سنگین با PH ۶٫۵ تا ۷٫۵ مناسب ترین خاک است. زهکشی آن نیز باید بسیار بالا و غنی از مواد آلی و کم نمک باشد. ریشههای پشن فروت سطحی است، در نتیجه بهتر است یک لایه ضخیم مالچ پاچی کرد، برای این امر میتوان خرده چمن و خرده کاه را بر پای گیاه ریخت.
آبیاری: سطح خاک باید همیشه مرطوب باشد و آبیاری به صورت منظم انجام بگیرد، در صورتی که خاک خشک شود میوهها چروک میشوند و قبل از رسیدن از درخت می افتد. در ایام گرم سال هر روز آبیاری شود.
کوددهی: بهتر است کود دهی به صورت منظم و سالی ۴ دفعه انجام پذیرد، ۱۰-۵-۲۰ NPK یک انتخاب مناسب برای کوددهی است.
نگهداری و مراقبت از پشن فروت فوتیدا زرد
این گیاه عاشق نور زیاد، ولی نیمسایه را هم تحمل میکند. خاک لومی یا شنی با زهکش خوب و آبیاری منظم بدون غرقابی، بهترین بستر رشد آن است. اگر باغچه شما خاک فقیر دارد، نگران نباشید! افزودن کود NPK متعادل هر دو ماه، قدرت میوهدهی و گلدهی را افزایش میدهد.
پیشنهاد تجربی: برای حمایت بهتر پیچک، یک داربست یا قیم سیمی نصب کنید و هرس فصلی را فراموش نکنید تا شاخههای اضافی باعث شلوغی یا گسترش بیرویه نشود.
ویژگیها و مزایای پشن فروت فوتیدا زرد
- میوههای کوچک، خوشطعم، پرمصرف تازه یا در مربا و نوشیدنی
- گلهای جذاب حشرهدوست، جذب کننده زنبور و پروانه
- رشد سریع و ایجاد پرده سبز برای محوطهسازی
- کمتوقع نسبت به رطوبت و خاک
- پاسخ مطلوب به محیط نیمهخشک و نیمهگرمسیری (سازگار با باغهای شهری)
در برخی مناطق، به دلیل رشد پرشتاب و بذرپراکنی وسیع، پشن فروت فوتیدا زرد رفتاری مهاجم از خود نشان میدهد. در این حالت توصیه میشود پیش از کاشت، وضعیت گونههای غیربومی را در منطقه خود بررسی نمایید.
کاربردهای پشن فروت فوتیدا زرد
بجز مصرف خوراکی میوه، پشن فروت فوتیدا زرد را میتوان برای ساخت کود سبز و اصلاح بافت خاک باغچههای فقیر به کار گرفت. نکتۀ جالب این است که گل و برگ این گیاه نیز در طب سنتی برخی نقاط دنیا به صورت دمنوش آرامبخش مصرف میشود! برای جذب پروانه و زنبورها در باغ اکولوژیک، انتخاب بسیار مناسبی است. همچنین در پروژههای زیباسازی شهری یا پوشش سریع فضاهای باز و حاشیهای، عملکردی بینظیر دارد.
زیستگاه طبیعی پشن فروت فوتیدا زرد
زیستگاه بومی پشن فروت فوتیدا زرد، مناطق استوایی و نیمهاستوایی آمریکا و کارائیب است؛ اما امروزه بهدلیل تطبیقپذیری عالی، در آسیا، اقیانوسیه و آفریقا نیز رایج شده است. این پیچک معمولاً در لبه جنگلها، زمینهای باز، حاشیه رودخانهها و مزارع متروکه رشد میکند. عجیب است که این گیاه حتی در خاکهای ضعیف عملکرد مناسبی نشان میدهد.
ابعاد و خصوصیات ظاهری گیاه و میوه
پشن فروت فوتیدا زرد یک پیچک با شاخههای باریک و منعطف است که تا سه الی پنج متر گسترش مییابد. برگها سهکلوَتی و پوشیده از کرک چسبندهاند که هنگام لمس، رایحهای خاص منتشر میکنند. گلها سفید مایل به صورتی با پرچمهای ریزشده، ابزار جذب گردهافشانها هستند.
میوهها کوچک، به شکل بیضی تا گرد، با قطر ۲ تا ۳ سانتیمتر و رنگ زرد طلایی هستند. داخل هر میوه، دانههای سیاه کوچک با بافت ژلاتینی و مزهای شیرین و ملایم وجود دارد.
مقاومت و تحملپذیری پشن فروت فوتیدا زرد
این گیاه نسبت به کمآبی، خاک فقیر و حتی گرمای نسبی مقاوم است. اما تاب سرما و یخبندان را ندارد؛ شاخهها در دماهای زیر ۵ درجه آسیب جدی میبینند. برای مناطق سردتر، کشت گلدانی و انتقال به محیط گلخانهای در زمستان توصیه میشود. بیشتر دردسر پشن فروت فوتیدا زرد در گسترش ناگهانی بذرها و رفتار تهاجمی بالقوهاش در شرایط بومینشده است.
آفات پشن فروت فوتیدا زرد
شتهها، کنهها، برخی لاروهای پروانه و بعضاً شته میوه جزو آفات رایج هستند. بازدید هفتگی و استفاده از آبیاری کمفشار جهت شستشوی برگ، باعث کنترل اولیه خواهد شد. در صورت افزایش جمعیت آفات، کاربرد صابون حشرهکش یا روغنهای گیاهی، راهکار ارگانیک و بیخطر است. شاید بپرسید «نیاز به سمپاشی شیمیایی هست؟» بهتر است فقط در صورت طغیان شدید سراغ سموم هدفمند بروید.
بیماریهای پشن فروت فوتیدا زرد
شایعترین بیماری این گیاه، پوسیدگی ریشه ناشی از زهکش ضعیف است؛ همچنین لکههای قارچی روی برگ و رگهرگهشدن یا ویروس پشن فروت در شرایط استرس گیاه بروز میکند. برای پیشگیری، رعایت فاصله کاشت و کنترل رطوبت خاک کلید طلایی است. قارچکشهای طبیعی مثل تریکودرما و هرس شاخههای آلوده، گاهی موثرتر از هر سم شیمیایی عمل میکند. بذر و نهال سالم را از فروشنده معتبر بخرید تا ریسک آلودگی ویروسی به صفر برسد!
خرید پشن فروت فوتیدا زرد
برای تهیه بذر یا نهال پشن فروت فوتیدا زرد از فروشگاههای معتبر و سایتهای تخصصی فعال در زمینه بذرهای خاص اقدام فرمایید. حتماً به وضعیت قانونی گونههای غیربومی در منطقه خود توجه داشته باشید تا با مشکلات زیستمحیطی مواجه نشوید. هنگام خرید، به تازگی بذر، سلامت نهال و سابقه فروشنده دقت کنید.
نکات مهم در نگهداری پشن فروت فوتیدا زرد
- پیش از کاشت، مطمئن شوید گونه مورد نظر در منطقه شما جزء گیاهان مهاجم نیست.
- در صورت آبیاری زیاد، ریشه آسیبپذیر میشود؛ زهکش ضروری است.
- شاخه و میوههای اضافه را در زمان مناسب هرس یا برداشت کنید تا بذر اضافی پراکنده نشود.
- برای زمستانگذرانی موفق، گیاه را به فضای بسته منتقل یا پای ساقه را مالچ پاشی کنید.
- در صورت مشاهده علائم بیماری، شاخه آلوده را حذف و از قارچکش طبیعی استفاده نمایید.
نتیجهگیری
پشن فروت فوتیدا زرد با رشد پرشتاب، میوههای خوشطعم و گلهای بسیار جذاب، انتخابی مطلوب برای باغداران و دوستداران گیاهان استوایی است. با رعایت نکات گفتهشده، هم از محصولی مرغوب بهرهمند میشوید و هم از آسیبهای محیط زیستی جلوگیری خواهید کرد. همیشه پیش از اقدام به کاشت، شرایط منطقه و توصیههای متخصصان را بررسی کنید تا از مزایای بینظیر این پیچک منحصر به فرد لذت ببرید.