ارسال به سراسر کشور

ارسال سریع و امن به سراسر کشور

پرداخت مطمئن

پرداخت از طریق درگاه معتبر

ضمانت کیفیت

تضمین بالاترین کیفیت محصولات

ضمانت بازگشت

بازگشت 7 روزه محصول

 

انواع آبیاری و روش های جدید آبیاری در جهان

آبیاری “irrigation” یعنی استفاده از مقادیر کنترل شده آب به گیاهان در فواصل مورد نیاز به منظور تولید محصول است. و یا به عبارت دیگر پخش آب روی زمین جهت نفوذ در خاک برای استفاده گیاه و تولید محصول می باشد.

روشهای نوین آبیاری

راندمان آبیاری بارانی تا ۷۰ درصد و آبیاری قطره‌ای تا ۹۵ درصد است ، یعنی در سیستم آبیاری بارانی تا ۲۰ درصد و در سیستم آبیاری قطره ای تا ۵ درصد آب تلف می‌شود، در حالیکه در آبیاری مزارع به روش سطحی حتی با انجام هزینه‌های گزاف و تسطیح اراضی راندمان آبیاری از ۵۰ درصد تجاوز نمی‌کند.

در وضعیت سنتی که اکثر اراضی کشور ما به همین ترتیب آبیاری می‌شوند این میزان حتی کمتر از ۳۵ درصد می‌باشد. این بدین معنی است که اگر از روشهای آبیاری بارانی و قطره‌ای استفاده نکنیم، ۶۵ درصد آب مزارع از بین می‌رود و با احتساب آب تلف شده در کانالهای انتقال، میزان تلفات از میزان ۷۵ درصد نیز تجاوز می‌کند.

لذا با استفاده از سیستم‌های آبیاری تحت فشار می‌توان از تلفات آب جلوگیری کرد تا به رشد اقتصادی و به دنبال آن به توسعه پایدار در همه زمینه‌ها دست یافت.

انواع روش های آبیاری

آبیاری به ۳ دسته ی کلی تقسیم می‌شود. ۱) آبیاری سطحی ۲) آبیاری تحت فشار ۳) آبیاری زیرزمینی

۱- آبیاری سطحی

این روش که دارای سه روش آبیاری کرتی، نواری و شیاری است توسط یک لوله ی دریچه دار انجام می شود یا از یک نهر تغذیه می شود و بر روی سطح خاک جریان می یابد تا با نفوذ تدریجی در خاک موجب تغذیه ی گیاه شود.

روش های آبیاری سطحی بدلیل پایین بودن سرمایه گذاری اولیه ، هزینه کم تعمیر و نگهداری و نیاز به انرژی کمتر نسبت به روشهای آبیاری تحت فشار ، یکی از متداولترین روشهای آبیاری در دنیا می باشد.

بدلیل ماهیت ذاتی روابط آب و خاک ، راندمان پایین و پیچیده بودن مدیریت آبیاری از عمده نقاط ضعف این روش به شمار می آید که این ناشی از درجه اتوماسیون پایین ، عدم امکان بکارگیری ابزار و تاسیسات اندازه گیری و کنترل جریان و از طرف دیگر نیاز به نیروی کارگری ماهر در این روش آبیاری می باشد .

البته پیشرفت های تکنولوژی در روش های سطحی باعث شده است که این روش در مراحلی بهتر از آبیاری تحت فشار عمل کند. یکی از این روش ها استفاده از لوله های دریچه دار است 

این روش که تا حدود زیادی نقاط ضعف آبیاری سطحی را برطرف میکند نوعی لوله های پلی اتیلن نرم است که مجهز به دریچه های قابل تنظیم است و جایگزین نهر ها و جوی های داخل مزرعه است. تنظیم مناسب لوله های دریچه دار به همراه تسطیح دقیق، می تواند یکنواختی توزیع آب در مزارع را بهبود بخشد.

آبیاری سطحی

لوله های دریچه دار

لوله های دریچه دار عبارتست از لوله های پلی اتیلن نرم مجهز به دریچه های قابل تنظیم که بعنوان مجاری درجه ۴ می توانند جایگزین مناسبی برای کانالهای خاکی گردند . در این سیستم آب بجای نهر خاکی در لوله جریان داشته و تلفات ناشی از نشت آب در کانالهای خاکی به حداقل خواهد رسید .

این لوله ها که در کلاف های ۱۰۰ و ۲۰۰ متری ساخته می شود ، بوسیله گیره مخصوص به دهانه خروجی آبگیر و یا به یکدیگر متصل شده و در امتداد طول قطعه آبیاری به طول مناسب مستقر می گردد .

لوله ها در فواصل معین مجهز به دهانه های خروجی آب ( دریچه ) می باشند و مقطع دهانه هر دریچه بوسیله کلاهک مخصوص قابل تنظیم است . بطوریکه مقدار جریان خروجی از هر دریچه را می توان متناسب با مقدار مورد نیاز با مقدار مورد نیاز ( حداکثر ۵/۲ لیتر در ثانیه ) تنظیم نمود .

در مقابل روش های آبیاری سطحی سنتی ، سیستم لوله های دریچه دار دارای مزایای همچون یکنواختی بیشتر در توزیع آب ، کاهش مقدار آب آبیاری و همچنین حفظ انرژی بدون تاثیر در بازدهی محصول را می باشد . همچنین این سیستم دارای قابلیت فراوانی از جمله انعطاف پذیری ، بهره برداری آسان ، نیاز کم نیروی کارگری و جابجایی آسان می باشد.

۲- آبیاری تحت فشار

بطور کلی سیستم‌های آبیاری تحت فشار به روشهایی گفته می‌شود که آب را توسط لوله و تحت فشاری بیش از فشار اتمسفر در سطح مزرعه توزیع می‌کنند. آبیاری تحت فشار به دو روش آبیاری بارانی و آبیاری موضعی انجام می‌شود. روش آبیاری موضعی به دو دسته آبیاری قطره‌ای و خطی انجام می‌گیرد.

روش های آبیاری تحت فشار اغلب با وجود راندمان بالا با محدودیت های متعددی مواجه اند که مانع از کاربرد وسیع آنها شده است . استفاده از این روش ها پیش زمینه های متعددی را می طلبد. از جمله نیاز به یکپارچه سازی اراضی کشاورزی ، سرمایه گذاری کلان دولتی و خصوصی ، با صرفه تر شدن کار کشاورزی برای تولیدکننده .

برخی محدودیت های ذاتی این سیستم ها نظیر: عامل گرفتگی و عامل شوری. به همین دلیل نیز روش های آبیاری تحت فشار تاکنون نتوانسته اند در کشور جایگزین روش های آبیاری سطحی شده و در مقیاس وسیع مورد استقبال قرار گیرند.

آبیاری تحت فشار

 الف) آبیاری قطره ای

در این سیستم آب بوسیله پمپ از منبع به داخل شبکه پمپ شده ضمن عبور از سیلیکون ( فیلتر گردایی ) شن و مواد خارجی آن ته نشین می گردد. در این روش آب با فشاری بیش از یک اتمسفر از منبع تا محل مصرف انتقال می یابد. آب بصورت قطرات مجزا و پیوسته و یا بصورت اسپری ریز با فشار کم از طریق قطره چکان درطول خط انتقال آب قرار دارند .

آبیاری قطره ای روش موثری در تحویل آب مورد نیاز گیاه در محدوده توسعه ریشه داخل خاک است و این امکان را بوجود می آورد که عمل آبیاری تا حد رفع نیاز آبی گیاه انجام می‌شود . بنابراین در این روش به میزان زیادی از اتلاف آب بصورت نفوذ عمقی، ایجاد روان آب سطحی و تبخیر در مقایسه با روشهای سنتی و بارانی کاسته می شود.

در آبیاری قطره‌ای آب از یک شبکه لوله کم فشار به صورت یک الگوی از قبل تعیین شده ، پخش می‌گردد . وسیله خروج آب به خاک قطره‌چکان نام دارد . قطره‌ چکان ها از طریق یک نازل باریک یا مسیر جریان طویل، فشار موجود در شبکه لوله را کاهش می‌دهند و موجب کاهش دبی تخلیه تا حدود لیتر بر ساعت می‌شوند .

آب بعد از خروج از قطره چکان‌ها توسط نیروهای کاپیلاری و ثقل درون خاک جریان می‌یابد، بنابراین سطحی که به وسیله قطره چکان‌‌ ها خیس می‌شود با عوامل محدود کننده جریان افقی آب محدود می‌گردد .

برای درختان و تاکها که گیاهانی دایمی با فاصله زیاد از یکدیگر می‌باشند، قطره‌ چکانها به صورت واحد های ساخته شده مجزا بوده و توسط یک زائده به خط انتقال آب مرسوم به لوله فرعی قطره‌چکان، شیلنگ لوله فرعی یا لوله فرعی متصل می‌گردند .

برخی قطره‌ چکانها به صورت لوله‌های اسپاگتی شکل بوده و چند خروجی دارند . این امر برای افزایش سطح خیس شده با حداقل افزایش در هزینه است . برای گیاهان ردیفی کمتر دایمی مانند گوجه فرنگی، لوله فرعی و قطره چکانها را با هم به صورت یک واحد قابل جدا ساختن می‌سازند که یا سوراخهایی به فواصل ۲۲ تا ۹۰ سانتی متری دارند مانند لوله دو محفظه‌ای و یا دیواره‌های متخلخلی دارند که آب از آنها به بیرون تراوش می‌نماید .

در هر دو نوع سیستم قطره‌ای، لوله‌های فرعی به خط انتقال آب مرسوم به منیفولد متصل می‌شوند. اما آب آبیاری قبل از هر چیز بایستی از وجود ذرات آلاینده تا ۱۲۰-۱۰۰ میکرون زدوده شود، این عمل با سیستم کنترل مرکزی محقق می‌شود .

آبیاری قطره ای

سیستم‌های مختلف آبیاری قطره ای

۱- سیستم آبیاری قطره ای قطره چکان در خط

۲- سیستم آبیاری زیرزمینی با لوله‌های تراوا

۳- سیستم آبیاری بابلر

۴- سیستم آبیاری قطره ای نواری

۵- آبیاری قطره ای ثقلی

محاسن و مزایای آبیاری قطره ای

  • صرفه‌جویی در میزان آب و هزینه
  • عملیات زراعی آسانتر
  • به کارگیری آب شور
  • عدم تشکیل رواناب سطحی و جلوگیری از فرسایش خاک
  • تنظیم میزان آب مورد نیاز برای انواع خاک‌ها و کشت‌ها در فصول مختلف زراعی
  • تهویه مناسب خاک و یکنواختی پخش آب در سطح مزرعه و عدم نیاز به زهکشی مزرعه
  • افزایش محصول در واحد سطح در مقایسه با آبیاری سنتی
  • عدم نیاز به تسطیح اراضی در این روش
  • جلوگیری از سله بستن و حفظ پوکی خاک
  • عدم نیاز به ایجاد نهرهای خاکی درون مزرعه و نهرهای زهکش و استفاده بهینه از کل   زمین
  • قابل استفاده برای تمام گیاهان
  • امکان انجام آبیاری همراه با کود پاشی و سمپاشی و پخش یکنواخت آنها
  • وارد نشدن بذر علفهای هرز به مزرعه به دلیل انتقال آب از طریق لوله‌ها
  • سهولت در انجام عملیات زراعی
  • تبخیر سطحی در آبیاری قطره‌ای به حداقل می‌رسد و ­از خارج شدن آب از محوطه ریشه  جلوگیری می‌گردد .
  • عدم امکان رویش بذر علفهای هرز به دلیل مرطوب شدن فقط بخشی از سطح خاک اطراف ریشه گیاه اصلی ( آبیاری قطره‌ای )
  • افزایش کیفی و کمی محصول
  • عدم نیاز به نیروی کارگر زیاد به دلیل ثابت بودن اجزای سیستم

ب) آبیاری بارانی

در آبیاری، به روش بارانی، آب با فشار در داخل یک شبکه لوله‌کشی شده جریان پیدا کرده و سپس از خروجی‌هایی که روی این شبکه تعبیه شده و آبپاش نامیده می‌شوند خارج می‌شود. ساختمان آب‌پاشها طوری است که هنگامی که با فشار از آن خارج می‌شود بصورت قطرات ریز و درشت درآمده و مشابه باران در سطح مزرعه ریخته می‌شود.

آبیاری بارانی

سیستم‌های آبیاری بارانی را می‌توان به انواع کلی زیر تقسیم کرد :

۱- آبیاری بارانی کلاسیک غیر مکانیزه

  • کاملاً متحرک
  • نیمه متحرک
  • ثابت با آبپاش متحرک
  • کاملاً ثابت
  • شیلنگی با قرقره کوچک

۲- آبیاری بارانی کلاسیک مکانیزه

• آبفشان غلطان (wheel move):
این نوع سیستم شبیه سیستم آبیاری بارانی جابجایی با دست است با این تفاوت که مجموعه یک بال آبیاری روی چرخهای فلزی سوار شده و کل این مجموعه دارای یک موتور بنزینی است.

• آبفشان قرقره ای (Gun):
در این روش بال آبیاری، شامل یک لوله است که از یک طرف به دور یک قرقره بزرگ پیچیده شده و از طرف دیگر به ارابه بزرگی که آبپاش روی آن قرار گرفته متصل می‌شود. برای شروع آبیاری ، معمولا قرقره و ارابه را به کنار زمین و جایی که شیر آب از لوله اصلی وجود دارد منتقل کرده و پس از اتصال قرقره به شیر آب ، ارابه را توسط تراکتور کشیده و به انتهای زمین انتقال می‌دهند.

• آبفشان دوار (Center): در این روش ، بال آبیاری شامل یک سازه بزرگ فلزی است که توسط برجکهایی در ارتفاع بلندتر از گیاه قرار گرفته و حول نقطه مرکزی که در همان نقطه اتصال بال به لوله اصلی است دوران می‌کند. با توجه به نوع حرکت دورانی بال آبیاری ، آبیاری مزارع به صورت دایره‌ای شکل صورت می‌گیرد.

• آبفشان خطی (Linea): از لحاظ شکل ظاهری شبیه سیستم آبیاری بارانی آبفشان دوار است با این تفاوت که در این روش ، خط لوله اصلی در کنار زمین قرار گرفته و بال آبیاری در کنار آن حرکت رفت و برگشتی دارد.

۳- آبیاری زیرزمینی ( زیر سطحی )

در این روش آبیاری، رطوبت لازم برای محیط ریشه گیاه توسط کنترل سطح ایستایی است. برای این منظور لازم است که یک لایه غیر قابل نفوذ در عمق مناسب از سطح خاک وجود داشته باشد تا بتوان سطح ایستایی را کنترل نمود.

از مهمترین مشخصه‌های این روش مرطوب نشدن سطح خاک می‌باشد بطوری که معمولا برای تامین آب در محیط ریشه سطح ایستابی به حدی بالا آورده می‌شود که رطوبت بتواند با استفاده از خاصیت مویینگی به محیط ریشه برسد.

آبیاری زیرزمینی امکان توزیع رطوبت بطور غیر اشباع در منطقه ریشه گیاه را فراهم می سازد. یکی از سیستم‌های نوین این روش’ استفاده از لوله های لاستیکی اسفنج مانند است. که تحت فشار بسیار کمی توانایی انتشار آب بطور یکنواخت تحت کنترل داشته و با نصب آن در ناحیه ریشه گیاه’ رطوبتی در حد ظرفیت زراعی خاک ایجاد می کند.

انتخاب عمق مناسب و فاصله بهینه این لوله ها نسبت به همدیگر و نسبت به گیاه ‘ منوط به داشتن محدوده رطوبتی تولید شده توسط لوله در خاک است.

بیشتر بخوانید: آبیاری درختان در فصل زمستان

آبیاری زیرزمینی

آشنایی اجمالی با سیستم آبیاری زیرزمینی تراوا مزایا و معایب آن

با اوج گرفتن نگرانی کاهش منابع آب از یک طرف و رشد روز افزون جمعیت و نیاز بیشتر به مواد غذایی و محصولات کشاورزی از طرف دیگر، بهینه سازی و مصرف آب کشاورزی به خصوص در کشوری مانند ایران که جزو مناطق خشک دنیا به حساب می آید، از اهمیت خاصی برخوردار است.

تراوا یعنی تراوش کننده و سیستم آبیاری زیرزمینی تراوا، سیستمی است که با استفاده از لوله های متخلخل اسفنجی (porous pipe) ، آب، کود، سم و اکسیژن را در یک فضای رطوبتی، مستقیما در اختیار ریشه قرار می دهد و اجازه نمی دهد حتی یک قطره آب هدر رود.

سیستم تراوا در واقع همان سیستم قطره ای تکامل یافته است که در آن بسیاری از مشکلات، نظیر تبخیر، گرفتگی منافذ، آسیب پذیری، تجمع ریشه و دست و پاگیری و … حل شده است و تنها فرق این سیستم با قطره ای این است که آبیاری به صورت نشتی و زیرزمینی انجام می شود و همین تغییر به ظاهر کوچک، مزایای نسبی بیشماری را به دنبال خواهد داشت که می تواند امید بخش تحول اساسی در این زمینه باشد.

لوله های تراوا سوراخ دار نیستند بلکه اسفنجی هستند، به عبارت دیگر در سیستم تراوا، جریان آب وجود ندارد بلکه یک فضای رطوبتی ملایم و نسبتا یکنواخت (پیاز رطوبتی) در اطراف لوله ایجاد می شود.

تکنولوژی تراوا به گونه ای است که با فشار خیلی کم (۰٫۲-۰٫۸ bar) ، آب از دیواره لوله تراوا، تراوش می کند و پس از ایجاد یک فضای رطوبتی با اطراف خود به تعادل می رسد.یعنی به میزانی که ریشه آب را می مکد، لوله هم تراوش می کند و در سیستم هیچ گونه تبخیری نخواهیم داشت.

مزایای سیستم آبیاری زیرزمینی تراوا

۱- صرفه جویی آب به میزان حداکثر.
۲- عدم گرفتگی منافذ
۳- افزایش کمی و کیفی محصول.
۴- صرفه جویی سم و کود تا ۵۰%.
۵- صرفه جویی انرژی
۶- عدم نیاز به تسطیح و تراس بندی.
۷- از بین رفتن تدریجی علفهای هرز.
۸- قابل استفاده از مزارع و باغات تا باغچه منازل و گلدانها.
۹- جلوگیری از شیوع آفات.
۱۰- کاهش آلودگی محیط زیست.
۱۱- عدم مزاحمت برای ماشین آلات و کارگران.
۱۲- مصونیت از سرما و گرما.
۱۳- مصونیت از آسیب و سرقت.
۱۴- مصونیت از حیوانات و جوندگان.
۱۵- اکسیژن رسانی به ریشه و کاهش نیاز به شخم.
۱۶- عدم نیاز به جوی و پشته و پوشش کامل زمین زراعی.
۱۷- قابلیت کنترل اتوماتیک.
۱۸- کاهش آلودگی سفره های آبهای زیرزمینی.
۱۹- طول عمر سیستم (بسته به نگهداری و سرویس بین ۱۵ تا ۳۰ سال).
۲۰- قابل استفاده در زمینهای ورزشی.
۲۱- عدم تاثیر وزش باد.
۲۲- تکنولوژی باز یافتی
۲۳- گسترش بیشتر ریشه.
۲۴- قابل استفاده در هر نوع آب و خاک و هوا.
۲۵- کاهش هزینه کارگری.
۲۶- عدم سله و فرسایش خاک.
۲۷- زودرس نمودن محصول.
۲۸- عدم آبدهی در فواصل درختان
۲۹- صرفه جویی اقتصادی.

محدودیت های سیستم آبیاری زیرزمینی تراوا

۱- لوله گذاری در زیر خاک:
چون در عمق (۱۰-۶۰ cm) خاک نصب می گردد، طبعا هزینه شیار کنی را به همراه دارد ولی در عوض نیازی به قطره چکان، بابلر، میکرو جت و … نیست.

۲- فیکس بودن سیستم:
محدودیت دیگر آن است که چون سیستم فیکس بوده و بعد از اجرا، تغییرات در اجزای آن و یا جابجایی، هزینه بر است، پس باید در مرحله طراحی، تمام پیش بینی های لازم، انجام گیرد.

۳- زمینهای سنگی و کوهستانی:
در زمینهایی که شیار کنی در آنها نا ممکن یا خیلی مشکل است، مانند سنگی و کوهستانی، طبعا سیستم تراوا مناسب نبوده و سیستم قطره ای پیشنهاد می گردد.

نکته: لوله های تراوا علاوه بر مصارف در آبیاری کشاورزی، در هوا دهی شیلات، تصفیه آب و فاضلاب، آبدهی قسمتهای داخلی بتن های حجم مثل سدها و پلها و … ، سمپاشی در صنایع چوب، تزریق گاز اکسیژن و ازت به ریشه و … نیز استفاده های بسیاری دارد.

آبیاری به روش زیر سطحی با لوله های سفالی

به دلیل اشکالات نامبرده در آبیاری کوزه ای کشاورزان در استفاده از این روش محرومند. به این دلیل از روش زیر سطحی استفاده می شود.

این روش که ترکیبی از روشهای کوزه ای و زیر سطحی است مبتنی بر استفاده از لوله هایی است که به روش زیر سطحی در عمق خاک کاشته می شوند اما جنس آنها به جای لاستیک سفال است و از ساز و کار اختلاف سطح برای هدایت آب در آنها استفاده می شود.سفال در خاک تجزیه نمی شود و خاک را آلوده نمی کند.

لوله های سفالی که پس از سالها تحقیق و آزمایش تولید شده خاصیت آب دهی و مقاومت زیادی دارند این لوله ها با طول حدود ۳۳و قطر خارجی ۲تا ۳سانتی متر تولید و با اتصالاتی از جنس مواد پلاستیکی به هم متصل می شوند.

بدین ترتیب خطوط لوله متخلخل و انعطاف پذیری به وجود می آید که به صورت یک شبکه زیر سطحی در عمق مناسب خاک نصب می شوند (بسته به اینکه کشت زراعی ،باغی ،بوته کاری یا فضای سبز باشد، عمق کار گذاری لوله ها کار می کند).

آب با فشار کمی که از اختلاف سطح زمین و عمق کار گذاری لوله ها ناشی می شود ، در لوله ها جریان می یابد و به تدریج به خاک نشت می کند. مکش خاک خشک به بیرون آمدن آب از لوله های سفالی کمک می کند .با مرطوب شدن خاک اطراف لوله ها مکش و آب دهی به خاک کاهش می یابد.

این همان فرآیندی است که پیشتر با اصطلاح “خود تنظیمی” از آن یاد کردیم. استفاده از سفال مزایای دیگری نیز نسبت به لوله های لاستیکی دارد. یکی اینکه هزینه تولید آن بسیار کمتر از لوله های لاستیکی است دیگر اینکه آب دهی لوله های سفالی بر خلاف لوله های لاستیکی یکنواخت است.

این مزیت مانع اتلاف آب در اعماق بیشتر یا خیس شدن سطح خاک می شود یعنی تبخیر سطحی حذف می شود و از آب بدون تجمع نمک در سطح خاک و شوره بستن حداکثر استفاده می شود.

مزیت دیگر این است که خاک و انرژی مورد نیاز برای تولید لوله های سفالی در کشور نامحدود است و همین مزیت سبب می شود که هزینه تولید این لوله ها نسبت به لوله های لاستیکی و پلی اتیلن به یک چهارم تقلیل می یابد.

منبع: http://boshraamin.com


نویسنده مطلب سعید برهانی