🔥 پیشنهادهای شگفت‌انگیز نازبو؛ تخفیف ویژه برای مدت محدود ← مشاهده | پشتیبانی: 09192145287

سرمادهی بذر؛ آموزش سرمادهی بذر درختان و گیاهان در یخچال و طبیعت
  • باغبانی و کشاورزی

سرمادهی بذر؛ آموزش سرمادهی بذر درختان و گیاهان در یخچال و طبیعت

سرمادهی بذر یعنی نگه داشتن بذر در سرما و رطوبت (معمولاً ۱ تا ۵ درجه در یخچال) به مدت چند هفته تا چند ماه، تا خواب بذر بشکند و بعد از کاشت جوانه بزند. بیشتر بذر درختان و درختچه‌های مناطق معتدل مثل بادام کوهی، افرا، زرشک، زالزالک، خرمالو و سرو بدون سرمادهی سبز نمی‌شوند یا خیلی نامنظم سبز می‌شوند. پاییز بهترین زمان شروع سرمادهی است تا بذرها اواخر زمستان آماده کاشت باشند.

سرمادهی بذر در یک نگاه
نام علمی روشاستراتیفیکاسیون سرد و مرطوب
دمای سرمادهی۱ تا ۵ درجه (طبقه پایین یخچال)
بسترماسه، کوکوپیت، پیت ماس یا ورمی‌کولایت نمناک
مدت۳۰ تا ۱۲۰ روز بسته به گیاه
بهترین زمان شروعآبان تا آذر
زمان کاشت بعد از سرمادهیبهمن تا اسفند

خواب بذر و سرمادهی چیست؟

بسیاری از گیاهان مناطق سرد و معتدل، بذرشان را در پاییز می‌ریزند. اگر این بذرها همان پاییز سبز می‌شدند، گیاهچه‌ها در سرمای زمستان از بین می‌رفتند. برای همین طبیعت یک «قفل» درون بذر گذاشته به نام خواب بذر (Dormancy)؛ بذر فقط وقتی جوانه می‌زند که یک دوره زمستان سرد و مرطوب را گذرانده باشد. سرمادهی بذر یعنی ما همین زمستان را مصنوعی در یخچال یا طبیعی در باغچه شبیه‌سازی کنیم.

سرمادهی با «خشک گذاشتن بذر در یخچال» فرق دارد. بذر خشک در یخچال فقط سالم‌تر نگه داشته می‌شود؛ برای شکستن خواب، بذر باید هم سرد و هم مرطوب باشد.

انواع روش‌های شکستن خواب بذر

روشکاربردنمونه گیاهان
سرمادهی مرطوب (سرد)بذرهایی که به زمستان نیاز دارندبادام کوهی، افرا، زرشک، سرو، خرمالو، اسطوخودوس، موسیر
خراش‌دهی (اسکاریفیکاسیون)بذرهای پوسته سخت که آب جذب نمی‌کننداقاقیا، ارغوان، آکاسیا، باقلا، نیلوفر پیچ
آب داغنوعی خراش‌دهی سادهاقاقیا، کهور، آکاسیا، ارغوان
سرمادهی گرم + سردبذرهایی با خواب دوگانهزالزالک، ون، رز وحشی
سرمادهی طبیعیکاشت پاییزه در فضای بازبیشتر بذر درختان و گل‌های چندساله

آموزش سرمادهی بذر در یخچال

سرمادهی مرطوب بذر قدم به قدم
۱خیساندنبذرها را ۱۲ تا ۲۴ ساعت در آب ولرم خیس کنید. بذرهایی که روی آب می‌مانند معمولاً پوک هستند.
۲آماده کردن بسترماسه شسته، کوکوپیت، پیت ماس یا ورمی‌کولایت را نمناک کنید؛ وقتی در مشت فشار می‌دهید نباید آب از آن بچکد.
۳مخلوط کردنبذرها را با ۲ تا ۳ برابر حجمشان از بستر مخلوط کنید (بذرهای ریز را می‌شود لای دستمال کاغذی مرطوب گذاشت).
۴بسته‌بندیمخلوط را در کیسه زیپ‌دار یا ظرف درب‌دار با چند سوراخ ریز بریزید و نام گیاه و تاریخ شروع را رویش بنویسید.
۵یخچالظرف را در طبقه پایین یا کشوی سبزی یخچال (۱ تا ۵ درجه) بگذارید، نه فریزر.
۶بازدید منظمهر ۱ تا ۲ هفته رطوبت را چک کنید. اگر خشک شده کمی آب بپاشید؛ اگر کپک زده، بذرها را با آب بشویید و بستر را عوض کنید.
۷کاشتبعد از پایان دوره، یا هر وقت اولین بذرها ریشه‌چه دادند، بلافاصله آن‌ها را در گلدان یا سینی نشا بکارید.
نکته نازبو: کمی پودر دارچین یا قارچ‌کش پودری روی بستر سرمادهی، جلوی کپک زدن بذر در یخچال را می‌گیرد. بذرهای درشت را قبل از سرمادهی بشویید تا گوشت میوه رویشان نماند.

جدول مدت سرمادهی بذر درختان و گیاهان

گیاهنیازمدت تقریبی
بادام کوهی و بادامسرمادهی مرطوب۶۰ تا ۹۰ روز
گردو و فندقسرمادهی مرطوب۹۰ تا ۱۲۰ روز
خرمالوسرمادهی مرطوب۶۰ تا ۹۰ روز
افراسرمادهی مرطوب۶۰ تا ۹۰ روز
زرشکسرمادهی مرطوب۶۰ تا ۹۰ روز
سروسرمادهی مرطوب۳۰ تا ۶۰ روز
کاج تهرانمعمولاً لازم نیست؛ اختیاری۰ تا ۳۰ روز
زالزالکگرم ۹۰ تا ۱۲۰ روز، بعد سرد۹۰ تا ۱۲۰ روز
ارغوانآب داغ + سرمادهی۶۰ تا ۹۰ روز
اقاقیافقط آب داغ یا خراش—
اسطوخودوسسرمادهی مرطوب۲۱ تا ۳۰ روز
موسیرسرمادهی مرطوب۶۰ تا ۹۰ روز

این اعداد تقریبی است و بسته به تازگی بذر و رقم فرق می‌کند. نمونه‌های کامل را در کاشت موسیر و کاشت اسطوخودوس از بذر توضیح داده‌ایم.

سرمادهی طبیعی در پاییز

ساده‌ترین روش، کار را به خود طبیعت بسپارید: بذرها را در آبان یا آذر در گلدان‌های عمیق یا کرت‌های بیرون بکارید، روی گلدان‌ها توری بکشید تا پرنده و موش بذرها را نبرند و بگذارید زمستان کار سرمادهی را انجام دهد. بذرها در اسفند و فروردین خودشان سبز می‌شوند. این روش برای بذر درختانی مثل بادام کوهی، بنه، افرا و زالزالک و در مناطقی با زمستان سرد بسیار خوب جواب می‌دهد.

تقویم سرمادهی و کاشت بذر درختان
نوار رنگی: ۱۲ ماه سال از مهر تا شهریور
شروع سرمادهی در یخچالآبان تا آذر
کاشت پاییزه (سرمادهی طبیعی)آبان تا آذر
کاشت بذرهای سرمادیدهبهمن تا اسفند
سبز شدناسفند تا اردیبهشت
💡 مدت سرمادهی را از تاریخ کاشت دلخواهتان عقب بشمارید؛ مثلاً برای کاشت در اسفند و بذری با ۹۰ روز نیاز، سرمادهی را اوایل آذر شروع کنید.

خراش‌دهی بذرهای پوسته‌سخت

بذرهایی مثل اقاقیا، ارغوان و آکاسیا پوسته‌ای دارند که آب از آن عبور نمی‌کند. برای این بذرها، آب جوش را از روی حرارت بردارید، چند ثانیه صبر کنید و بذرها را داخلش بریزید؛ ۱۲ تا ۲۴ ساعت بگذارید آب سرد شود. بذرهایی که پف کرده‌اند آماده کاشت هستند. روش دیگر سابیدن ملایم پوسته با سمباده است. نمونه کامل را در درخت اقاقیا ببینید.

اشتباه رایج: گذاشتن بذر در فریزر، سرمادهی نیست. دمای زیر صفر به بذر مرطوب آسیب می‌زند و آن را می‌کشد. دمای مناسب ۱ تا ۵ درجه است.

بعد از سرمادهی، نشاها را با همان روشی که در کاشت بذر در سینی نشا گفته‌ایم پرورش دهید و برای انتخاب درخت مناسب حیاط، بهترین درخت برای حیاط منزل را بخوانید.

سؤالات متداول

بسته به گیاه ۳۰ تا ۱۲۰ روز؛ بیشتر بذر درختان مناطق معتدل ۶۰ تا ۹۰ روز سرمادهی مرطوب می‌خواهند.

۱ تا ۵ درجه سانتی‌گراد؛ طبقه پایین یا کشوی سبزی یخچال مناسب است. فریزر مناسب نیست.

سرمادهی وقتی اثر دارد که بذر مرطوب باشد. بذر خشک در یخچال فقط سالم‌تر نگه داشته می‌شود و خوابش نمی‌شکند.

بلافاصله آن‌ها را با دقت در گلدان یا سینی نشا بکارید و ریشه‌چه را زیر خاک بگذارید.

بیشتر سبزی‌ها و گل‌های فصلی مثل تربچه، کاهو، اطلسی و همیشه‌بهار، و بذر کاج تهران معمولاً بدون سرمادهی سبز می‌شوند.

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد!